EKV – 2 februari – tweede docentenworkshop

Beknopt verslag van de tweede bijeenkomst

door Sander Jongen, theoriedocent en studieloopbaanbegeleider Beeldende Kunst (BA) AKV|St.Joost

 

PowerPoint Presentation

Autonomie <–> Technologie <–> Autonomie <–> Technologie 

“Welkom in de wondere wereld van de …” was een befaamde uitspraak van Chriet Titulaer, die ik samen met een collega in herinnering riep tijdens de pauze van de tweede bijeenkomst van de workshopreeks Autonomie & Self-Governance. Titulaer was in de jaren tachtig van de vorige eeuw het gezicht van het Huis van de Toekomst, waar hij in zijn televisieprogramma allerlei nieuwe snufjes op technologisch gebied toonde. De baard zonder snor en het Nederlands met Limburgs accent maakte van Titulaer een onvergetelijke persoonlijkheid en daarbij de wetenschappelijk ontwikkeling begrijpelijk voor ons gewone stervelingen.

Technologie in relatie tot autonomie is het thema van deze bijeenkomst, georganiseerd door de lectoren Sebastian Olma en Michel van Dartel. Sebastian Olma houdt een voordracht vanuit zijn onderzoeksterrein Autonoom Maken, Michel van Dartel vanuit zijn lectoraat Mensgericht Creëren. Na afloop is er ruimte voor een vraaggesprek en het bespreken van de situatie binnen het onderwijs.

Ter introductie vermeldt Sebastian Olma enkele ‘hangovers’ van de vorige bijeenkomst op 10 november 2015. Hij geeft aan dat op donderdag 12 mei de volgende workshop met als onderwerp ‘onderzoek’ wordt gehouden. Er is het voornemen om voor een langdurige periode deze workshops in het schooljaar te organiseren. Ondergetekende zal betrokken zijn bij de organisatie en inhoudelijke ontwikkeling. Daarnaast is er een blogverslag over de eerste workshop gepubliceerd door Sebastian Olma op deze website. Uw reactie op deze en voorgaande bijdrage is welkom.

weblog_beeldverslag 2e workshop_strook1a_2fotos

Sebastian Olma

Dan de inhoud. Sebastian start zijn lezing met “Die Frage der Technik”. Hij vraagt zich af waarom er nog steeds geworsteld wordt met de vraag van technologie. De technologie heeft altijd te maken gehad met het voorstellen van het mystieke. Maar als je bekijkt hoe de toekomstperspectieven inzichtelijk gemaakt worden, zijn deze eigenlijk lachwekkend. Denk maar eens aan het internet in de jaren negentig, de robotica (maar ook Chriet Titulaer). Het deed mij denken aan het academische principe van het verbeeldingstekort. Wij mensen zijn alleen in staat om een toekomstvisie te bedenken, bijvoorbeeld in science fiction, vanuit het beperkte kader dat we uit de huidige stand van zaken kunnen bedenken.

In het boek TechGnosis (1998) van Erik Davis, waarin de mythische kant van technologie wordt uitgelegd als voortkomend uit de ingrijpende invloed die technologie op ons leven heeft, krijgt de technologie een welhaast ontologische eigenschap, als wezenlijk onderdeel van ons menszijn. In de filosofie verwees Sebastian daarvoor naar de Griekse mythologie  van Prometheus en Epimetheus. Prometheus, de vooruitdenkende, was degene die het vuur en de vaardigheid voor techniek heeft gestolen van de Goden, omdat zijn broer Epimetheus, de achterafdenkende, alle eigenschappen aan de dieren had gegeven en toen de mens aan de beurt was, er niks meer te vergeven was. De mens is daarmee tegelijkertijd een technologisch én een gebrekkig wezen. Hij is een prothetisch wezen, omgeven van technologie als protheses, maar ook een pro-thetisch wezen dat door de technologie evolueert. De kunst der techniek is een essentie van de mens, het creëert een milieu om zich heen om de eigenschappen die het zelf niet heeft; het ont-wikkelen. Zoals de mens kan zorgen voor zijn interne organen zo moet de mens ook voor deze externe organen zorgen, waarmee Sebastian wil zeggen dat technologie zorg vergt.

weblog_beeldverslag 2e workshop_strook1b_2fotos

Michel van Dartel

Na deze inspirerende uiteenzetting gaf Michel van Dartel, lector mensgericht creëren, een andere bijzondere focus rond technologie en autonomie toegespitst op de mediakunst. Hij ziet een tegenstelling in technologie, gedefinieerd als iets bruikbaars, van de dingen en van nut. Daar tegenover staat de autonomie, gedefinieerd als onafhankelijk en zichzelf bedruipend. De mediakunst behelst deze spanning in zich en valt te beschouwen in drie categorieën: technologie als medium, als toekomst, en als realiteit.

Met voorbeelden uit de geschiedenis van V2_instituut voor instabiele media, doorloopt Michel de mogelijkheden en beperkingen van deze drie gedachtes. Duidelijk daarbij werd dat technologische ontwikkelingen doorheen de afgelopen twintig jaar een gevarieerde focus heeft. Staan in de beginjaren productie en innovatie hoofdzakelijk centraal, bij het professionaliseren van dit profiel blijkt de commerciële spin off onhaalbaar te zijn door gebrek aan de noodzakelijke structuren voor financieel gewin. De voorbeelden maken volgens Michel duidelijk dat de focus van instituten als V2 veel meer kan en moet liggen bij het geven van betekenis aan de technologische innovaties en het bewerkstelligen van een reflectie hierop.

Door de profielwijziging naar Center for Artistic Expertise kreeg het instituut V2 andere vragen en interesses van kunstenaars en ontwerpers die het niet had verwacht. Michel zoomt in op het Institute for Human Activities, waarbij kunstenaar Renzo Martens Congolese plantage-arbeiders opleidt tot kunstenaars. Als kunstenaars deden de plantage-arbeiders direct hun vervreemding van het eindproduct van hun arbeid op de cacaoplantages teniet door zelfportretten van zichzelf in chocolade te laten maken. Echter, er zijn allerlei beperkingen bij de ex- en import van producten in Congo, waarvoor Martens V2 om hulp vroeg.

Kunstenaars en ontwerpers moeten niet proberen mee te dingen in de race voor technologische innovaties en commerciële toepassing, maar hebben eerder tot taak om als het geweten de ontwikkelingen te volgen en te becommentariëren.

Discussies

weblog_beeldverslag 2e workshop_strook2a

In de groepsdiscussie komt de ethische vraag aan bod: moeten ontwerpers een eed afleggen? De snelheid van technologische ontwikkeling veroorzaakt dat binnen de academies juist eerder de kritische positie geleerd wordt, in plaats van de zoveelste techniek. Onderzoek moet binnen de hogeschool altijd tot iets leiden, maar hoe staat dat tot de autonomie? Dat komt in de volgende docentenworkshop aan bod. De omgang met technologie is een van de aspecten van het menszijn.

Aan drie discussietafels wordt besproken hoe technologie in de opleiding ingebed is en waar het ideaal ligt. Bij CMD Den Bosch werd geconstateerd dat de vraag naar manieren van inbedden, of het formuleren van een ideaal, helemaal niet speelt. Er werd allereerst uit gegaan van een ontwerpproces waarbinnen de technologie eigenlijk altijd onderdeel vormt van het realiseren van een geschikt ontwerpresultaat, waarbij ten tweede ook altijd technologische experimenten plaatsvinden waar in vrije vorm bepaalde technieken worden ontdekt en geleerd. Wat prikkelend werd daarom als laatste met trots gesteld dat er geen sprake is van een kritische houding tot technologie in algemene zin en dat technologie de ontwerper dient. Ondanks dat een meer algemene bezinning op technologie overigens wel plaatsvindt in bijvoorbeeld projectbegeleiding en in een module over ethiek.

weblog_beeldverslag 2e workshop_strook4b

Bij CMD Breda is er een beweging van oplossingsgericht naar authentiek ontwerpen. De technologie is bijkomstig, maar zit wel overal in. Nadruk ligt op het experiment en reflectie (testen en maken). Probleem is dat dat aspect niet terug te vinden is in het eindexamen, dat vaak nog (te) voorzichtig is door allerlei factoren en zou het expliciet maken van de kritische reflectie nog meer gecommuniceerd moeten worden.

AKV|St. Joost heeft twee ontwikkelingen. Bij beeldende kunst wordt technologie ingezet om een deel van het menszijn te bevragen, maar het is de vraag hoe je hier geen incidentele aandacht van maakt. Bij vormgeving is technologie nu hoofdzakelijk nog een toepassing en wordt gekeken naar kritische houding, maar er is ook een vraag naar vaardigheden. Studenten moeten leren wat ze zelf kunnen en wanneer ze een expert moeten inschakelen. De template-cultuur van veel media brengt het makersschap onder druk en vraagt een andere manier van denken.

Er zijn blijkbaar al wel incidenteel samenwerkingsvormen gerealiseerd tussen CMD’s en AKV om zo elkaars expertise in te zetten, maar op organisatorisch vlak is dit nog niet gemakkelijk tot stand te brengen. Door ‘free space’ expliciet in het nieuwe curriculum in te plannen behoud je ruimte voor creativiteit en experiment.

weblog_beeldverslag 2e workshop_strook3-hoogteaangepast

Ter afsluiting werd duidelijk dat elke academie op een eigen manier omgaat met de technologie in het onderwijs. Het moet geen streven worden om die verschillen uit te vlakken, maar het is wel goed om op de hoogte te zijn van elkaars vragen en aanpak en een mogelijke uitwisseling van ervaringen tot stand te brengen.

De volgende workshop over ‘onderzoek’ staat gepland op donderdagmiddag 12 mei.
Dit is een besloten bijeenkomst. Deelnemers worden uitgenodigd op voordracht van de opleidingscoördinatoren.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s