EKV – dossier OBKcomp2003 – inventarisatie ICT in kunstonderwijs

OBKcomp_hoofdscherm

Het resultaat van het obkcomp-project uit 2003 werd voorheen digitaal ontsloten via een website obkcomp.org. Deze site wordt niet meer gehost. Omdat de resultaten in sommige opzichten blijvende geldigheid hebben, en ook als historisch vergelijkingsmateriaal kunnen dienen is besloten de projectdossiers via deze EKV-site te ontsluiten.

Eindrapportage OBKcomp

Voorwoord (d.d. medio 2003)
In de beroepspraktijk van de beeldende kunst en de vormgeving heeft de introductie van digitale technologie reeds verstrekkende gevolgen gehad. In de huidige professionele ontwerppraktijk zijn ict-, cad/cam- en cgi (computer generated imagery)-kennis en vaardigheden onontbeerlijk. Ook maken steeds meer vrije beeldende kunstenaars gebruik van digitale technologie. Er zijn in de afgelopen jaren geheel nieuwe werkgebieden voor de ontwerper ontstaan, zoals interaction- en web-design.
Verder speelt ict een nog steeds groeiende rol in de manier waarop de professionele beeldende kunstenaar en vormgever haar/zijn beroepspraktijk organiseert. Hetzelfde geldt voor het kunstonderwijs: ook daar wordt ict-technologie in toenemende mate ingezet in interne en externe communicatie en de facilitering van onderwijs- en leerprocessen.
In 1991 is het project Vernieuwingsbeleid informatie-technologie (VIT-project) binnen de sector uitgevoerd. De opvolger van het VIT-project heeft tot 2002 op zich laten wachten.
Met de uitvoering van het project obkcomp (2002-2003), waarvan het verslag nu voor u ligt, is er echter weer een belangrijke stap gezet. In het project zijn belangrijke ict-ontwikkelingen in de beroepspraktijk van beeldende kunstenaars en vormgevers in kaart gebracht. Tevens komen de consequenties daarvan voor curricula, eind-competenties en inrichting van het beeldend kunstonderwijs en vormgevingsonderwijs uitvoerig aan bod.
Met de projectresultaten wordt een basis gelegd voor een ict-agenda in het hoger beeldende kunst en vormgevings-onderwijs.

Jules van de Vijver en Jeroen Chabot
namens Overleg Beeldende Kunst (OBK)

OBK-compact
Belangrijk onderdeel van dit project waren vijf discussie-middagen over vijf belangrijke thema’s. Voor iedere bijeenkomst werd een groep van 15 deelnemers gevraagd waarbij gezocht werd naar vertegenwoordiging uit de betrokken geledingen; docenten, werkplaatsmeesters, beleidsverantwoordelijken en studenten. De discussie werd telkens gevoerd aan de hand van 12 themagerelateerde stellingen.

Beleidssamenvatting van alle  themakring-verslagen – met aanvullingen vanuit andere projectonderdelen zoals expertmeetings:
Download: obkcompact.pdf

De themadiscussies in detail vastgelegd

Themadiscussie 1: de mens
Gespleten vaardigheidsprofiel
Spanningsveld: generalisme versus specialisme

Beknopte introductie
De huidige ict-gereedschappen staan steeds meer vermenging van media toe; bewegend beeld, tekst, geluid, etc. Hierdoor vallen traditionele barrières tussen vakgebieden weg. Tegelijk neemt de hoeveelheid mogelijkheden en de benodigde kennis en ervaring om die mogelijkheden te benutten explosief toe.
Iedereen kan tegenwoordig ‘iets met computers en muziek’ maar wie is specialist op zo’n gebied? En wanneer moet je zo’n specialist raadplegen en tot waar kun je het zelf?
In deze themakring staan de student en de beroeps-uitoefenaar centraal. Het gaat over het vak en over de opleiding maar altijd vanuit de optiek van de mens; hoe is die in staat (competent) om dat vak uit te oefenen?

Download: obkcompverslagthema1.pdf

Themadiscussie 2: de school

Nieuwe kansen, nieuwe tegenslagen
De consequenties van ict voor kunstonderwijs-instellingen

Beknopte introductie
De veranderingen die ict op instellingsniveau voortbrengt zijn groot. Bestaande beroepen en de bijbehorende opleidingen zijn ingrijpend veranderd, nieuwe beroepen – als gevolg van ict – zijn ontstaan.
Er is tot op heden altijd veel aandacht geweest voor infrastructuur en voor de investeringen die daarvoor nodig waren. Van dozen en kabels hebben we nooit genoeg, maar de kern van het probleem ligt tegenwoordig niet bij faciliteiten maar bij mensen en ideeën.
De onderwijsorganisatie staat in deze themakring centraal. Het gaat over het managen van het leerproces en de gevolgen daarvan voor het onderwijs

Download: obkcompverslagthema2.pdf

Themadiscussie 3: het leren
Digitale didactiek: het (veranderende) leerproces, plaats en functie van de computer daarin

Beknopte introductie
citaat Prof.dr. P. Robert-Jan Simons: “Ging het tot een aantal jaren geleden vooral om didac-tische principes bij het gebruik van ict als vervanger van docentgecentreerd onderwijs (ook wel afstands-onderwijs genoemd), de laatste tijd staan steeds vaker vormen van ict-gebruik in het onderwijs centraal. Naast deze twee (ict-gebruik als en in onderwijs) is er overigens ook leren via het ontwerpen van ict. Studenten leren doordat zij simulaties, websites, PowerPoint presen-ta-ties en andere vormen van ict-ontwerpen: een bijzondere en moderne vorm van leren tijdens het werken. Deze vorm van ict-gebruik trekt in toenemende mate de belang-stelling van onderwijskundigen.”

De eerste jaren na de introductie van computers in het kunstonderwijs stond ‘learn-to-use’ centraal. Knoppencursussen en later aangepaste ontwerp-oefeningen om het gereedschap te integreren in de bestaande praktijk. De huidige rol van ict in het kunst-onderwijs kan veel verder gaan.
‘Use to learn’ is een containerbegrip waarvan nog maar een heel klein deel in het huidige kunstonderwijs gestalte heeft gekregen. De inzet van internet in de onderzoeks-fase van ontwerp- of kunstprojecten is een aardig voorbeeld van use-to-learn. Digitale didactiek zou veel verder kunnen gaan; ten dele als ‘toekomstmuziek’ (zie thema-kring 5), maar ten dele ook als betere benutting van bestaande mogelijkheden.
Eenvoudige gereedschappen als het gebruik van e-mail en virtuele werkruimtes kunnen grote gevolgen hebben voor de structuur van onderwijs en begeleiding.
De ict-competenties van de middelbare scholier zijn – naar het schijnt – goed gedefinieerd. Met name in Culturele en Kunstzinnige Vorming (CKV2) speelt computergebruik een belangrijke rol. De scholieren moeten een digitaal portfolio maken.
Hoe bereiden we de hbo-student voor op deze ‘praktijk’ (met name in de leraren-opleiding beeldende kunst) en wat kunnen we – in het gehele kunstonderwijs – in de toekomst van de instromers in het kunst-onderwijs verwachten?

Download: obkcompverslagthema3.pdf

Themadiscussie 4: het beroep
De ‘trukendoos’ voorbij: het beeldende en het ontwerpende vak,
de verandering van het vak en de rol van de computer daarin

Beknopte introductie
Eind jaren tachtig werd door architecten opvallend vaak een zelfde model trap toegepast. Kenners gaven aan dat die trap tot de standaard-componentenbibliotheek van autocad behoorde en dat de cad-tekenaars/ ontwerpers niet de vaardigheid hadden om van die bibliotheek af te wijken…
De beginfase van ict-gebruik in bijna ieder vak betekende veelal een periode van verarming. De nieuwe gereedschapsgebruikers stortten zich massaal op de ‘virtuele kleur-doos’ waarbij geen enkel cliché geschuwd werd en waarbij apparatologie hoogtijdagen beleefde. Iedere knop en bewerkingsfunctie is uitgeprobeerd en dat heeft zijn zichtbare weerslag gehad in boeken, av-programma’s, gebouwen, meubels, etc. Daarnaast werd oude ambachtelijkheid opgeofferd terwijl het alternatief nog geen volwaardige vervanging bood.
Deze problemen zijn grotendeels overwonnen. Er dienen zich wel weer telkens nieuwe kleurdozen aan. Het gebruik van flash in websites en de aankomende verbreding van het gebruik van digitale video zijn voorbeelden.

Download: obkcompverslagthema4.pdf

Themadiscussie 5: de toekomst
Beperkt zicht, mist en… opklaringen: mogelijkheden voor de nabije toekomst en verkenningen van de horizon

Beknopte introductie
Op korte termijn zijn al ingrijpende vernieuwingen, mede mogelijk gemaakt door ict, in het kunstonderwijs te verwachten. Puntsgewijs een aantal voorbeelden:
1. Voorop staan uiteraard de beeldende mogelijkheden van ict-vernieuwing. Voor een deel komen die aan de orde in thema-discussie 4 (en ook in thema 1).
2. Het blackboard, virtual workspaces, www etc zijn nu reeds in gebruik als elektronische leeromgeving.
3. Op meer dan een plek wordt geëxperimenteerd met het digitaal portfolio. Daarbij dekt dat begrip niet alleen het visuele portfolio zoals gebruikelijk in de kunst, maar ook de studievoortgang, formuleringen van projecten, stages, scripties.
4. De intranetten en internetsites van de instellingen zullen belangrijker worden.
5. Via tal van projecten zal ict ondersteuning bieden bij of integraal onderdeel vormen van vernieuwing van lesmateriaal.
6. Veel kennis en kunde kan wellicht gedeeld worden in landelijke datapools.
Op lange termijn zijn de vragen lastiger te formuleren. Dit blijkt wel uit de recente ontwikkelingen van internet.

Download: obkcompverslagthema5.pdf

De geschiedenis van ict in de kunst

Beknopte introductie
Simon Biggs beschrijft de technische ontwikkelingen in informatica en de invloed daarvan op beeldende kunst en vormgeving. Biggs start in de vroege jaren ’50 en eindigt zijn bespiegelingen in 1991. Het is interessant om te zien hoe computergebruik in de autonome kunst aanvankelijk ver voorloopt op de toegepaste kunst. Geïnitieerd door John Witney in de vroege jaren ’50 die volgens Biggs als de uitvinder van de computergraphics mag gelden. De intensieve relatie tussen beeldende kunst en technologie werd in de jaren ’70 doorbroken. Biggs noemt de negatieve aspecten van technologie (oorlogsindustrie, milieu) als vermoedelijke oorzaken. In de toegepaste kunsten begint de opmars van it pas midden jaren ’80 en het internet was in Biggs tijd nog een toekomst-beeld waar de auteur in de laatste alinea’s verlangend naar uitziet. Het historisch perspectief dat Simon Biggs schetst biedt een aantal inzichten die ook nu nog (ruim tien jaar na dato) bij het interpreteren van nieuwe ontwikkelingen van waarde kan zijn.
Artikel door Simon Biggs, Academie Minerva, Stichting Scan, Groningen 1991

Download: vitproject_biggs.pdf

OBKcompleet
Een link naar de volledige verzie van de eindrapportage, inclusief alle bovenstaande pdf’s en aanvullend materiaal.

Download: obkcompleet_eindrapport.pdf

Reacties zijn gesloten.

%d bloggers op de volgende wijze: